MenuZamknij

WIADOMOŚCI

SPORT

Kiedy Cieplice były europejskim kurortem

Wiadomości: Jelenia Góra
Poniedziałek, 26 sierpnia 2019, 6:01
Aktualizacja: Wtorek, 27 sierpnia 2019, 11:25
Autor: Stanisław Firszt
od strony parku/fot. Muzeum Przyrodnicze
Fot. Archiwum S. Firszta
Infrastruktura Uzdrowiska Cieplice od momentu jego powstania należała lub zarządzana była przez dwa podmioty. Przez świeckiego właściciela miejscowości i przez kolejnych zakonników, którzy w większym lub mniejszym stopniu zależni byli od tego pierwszego. W XIII i XIV wieku byli to książęta piastowscy, augustianie i joannici, od początku XV wieku byli to Schaffgotschowie i cystersi. Relacje między tymi ostatnimi przez 400 lat były bardzo różne, a powodem sporów majątkowych były rozbieżności co do interpretacji dokumentów, jak i czasowe odejście Schaffgotschów od katolicyzmu (lata 1526 – 1635).

Tak czy inaczej, po zajęciu Śląska przez króla Fryderyka II i włączenie tych ziem do Królestwa Pruskiego (z przewagą żywiołu ewangelickiego), los wielu instytucji Kościoła Katolickiego był tam nie do pozazdroszczenia. W końcu, w 1810 roku, król Fryderyk Wilhelm III przeprowadził sekularyzację majątków kościelnych. Ofiarą tego działania padły zakony, w tym opactwo cysterskie w Krzeszowie i jego prepozytura w Cieplicach.

W 1812 roku, opuszczony przez cystersów klasztor i wszystkie inne obiekty należące do nich, kupił za ponad 62000 talarów, hrabia Leopold Gotard Schaffgotsch. W ten sposób stał się jedynym właścicielem całej infrastruktury Uzdrowiska Cieplice i zaczął po swojemu realizować wielki projekt jego rozbudowy. Jego działania w tym zakresie były wielokierunkowe.

Przy pałacu i towarzyszącym mu parku hrabiowskim zaczęto urządzać Park Zdrojowy. Wytyczono główną aleję (promenadę), a przy niej powstawały kolejno: Galeria (ok. 1800 r.); Teatr Zdrojowy (lata 30.XIX w.); cukiernia, na której miejscu wybudowano później Dom Zdrojowy (Kursaal). W centrum Uzdrowiska, w 1816 roku, w pobliżu istniejącego Basenu Hrabiowskiego powstał zakład kąpielowy dla niezamożnych, przekształcony później w szpital, rozbudowany w 1818 roku i oddany do użytku w 1820 roku.

Najstarszy Basen Klasztorny (zwany inaczej Basenem Parafii) rozbudowano i nazwano Basenem (Łaźniami) Leopolda (na cześć hrabiego) i oddano do użytku w 1824 roku. Za szpitalem dla niezamożnych, w pobliżu Kamiennej, w 1830 roku oddano do użytku rosyjską łaźnię parową. Wyremontowano obiekty poklasztorne. W Długim Domu urządzono hotel, w Czerwonym Domu przychodnię lekarską i małe muzeum, w Białym Domu powstała restauracja uzdrowiskowa, a po remoncie (lata 1816 – 1833) w budynku głównym klasztoru, w 1834 roku otworzono bibliotekę i czytelnię dostępną dla wszystkich.

Na terenie klasztoru w 1853 roku wywiercono nowe źródło (neue Quelle), na bazie którego w 1858 roku utworzono Łaźnie Ludwika (Ludwig's Bad). Wywiercono tu także drugie źródło. W 1882 roku na tej bazie powstało tu źródło Ludwika z wodą do kąpieli (wanny, prysznice) oraz do picia. Tu też od 1901 roku rozlewano wodę mineralną. W 1865 roku rozpoczęto budowę szpitala św. Jadwigi na drugim brzegu Kamiennej.

W ciągu całego XIX wieku powstał cały szereg hoteli, pensjonatów, zajazdów, gospód, restauracji, cukierni, sklepów, kramów. Wyremontowano ulice, drogi, budynki. Upiększono całą miejscowość drzewami, krzewami i kwiatami. W tym celu hrabia założył specjalne ogrodnictwo. Dostarczało ono także świeże warzywa i owoce na potrzeby Uzdrowiska.

Rozbudowaną infrastrukturę stworzoną na bazie dawnych dóbr cysterskich, hrabia Leopold Schaffgotsch, w 1864 roku włączył do swojego majątku (Fideikomisu Chojnickiego). W 1867 roku do Jeleniej Góry dotarła kolej, której odnogę do Cieplic uruchomiono w 1891 roku. Oprócz tego połączenia jeździły też po okolicach dorożki, a od 1897 roku uruchomiono tramwaj gazowy, który w 1900 roku zastąpiono elektrycznym.

Coraz piękniejsze i oferujące nowoczesną infrastrukturę, Cieplice stawały się modnym uzdrowiskiem, do którego przyjeżdżało coraz więcej gości nie tylko w celach leczniczych, ale też krajoznawczych i wypoczynkowych. Bywanie tu było swoistym prestiżem. Byli to przeważnie obywatele Królestwa Pruskiego (w tym Polacy z Wielkiego Księstwa Poznańskiego), Królestwa Saksonii, Cesarstwa Austriackiego (w tym Polacy z Galicji), z Imperium Rosyjskiego (w tym Polacy z Królestwa Polskiego), a także obywatele Stanów Zjednoczonych, a nawet mieszkańcy Persji i Imperium Osmańskiego.

Kolejni Schaffgotschowie, będący katolikami nie zapominali o wspomaganiu miejscowej parafii św. Jana Chrzciciela, a jako poddani Króla Pruskiego i właściciele Cieplic dbali również o miejscowy kościół ewangelicki. W ten sposób, w ciągu 100 lat, od 1812 do 1912 roku, Cieplice przerodziły się w prawdziwy europejski kurort. Jego upadek rozpoczął się już z pierwszą wojną światową. Głównymi kuracjuszami w czasie jej trwania byli ranni i kontuzjowani żołnierze cesarza Wilhelma. Kilku zostało pochowanych na cieplickim cmentarzu (najwięcej z nich miało polskie pochodzenie). W latach 20.XX wieku kurort podupadł. Próba powrotu do czasów świetności miała miejsce na początku lat 30.XX wieku, kiedy hrabia Fryderyk Schaffgotsch zburzył większość zabytkowych obiektów uzdrowiskowych (baseny i łaźnie) i na ich miejscu wzniósł istniejący do dzisiaj nowoczesny Dom Zdrojowy. W czasie drugiej wojny światowej, w centrum Cieplic znowu pojawili się specyficzni kuracjusze: ranni i kontuzjowani żołnierze ze swastykami na czapkach i mundurach. Oprócz nich przebywali tu "przymusowi kuracjusze" z Polski, Francji i wielu innych krajów europejskich, noszący naszyte trójkąty z literami "P" czy "F".

Po 1945 roku, kurort stopniowo przemieniał się w Uzdrowisko dla mas, wykorzystując przez lata dawną infrastrukturę bez inwestowania i większych remontów. Doprowadziło to do nieodwracalnych zmian. Dzisiaj nie ma już Cieplic Zdrój, bo stały się częścią Jeleniej Góry. Nie ma wielkiego ogrodnictwa, nie ma orkiestry zdrojowej, nie ma wspaniałych zbiorów i biblioteki, nie ma tramwajów, nie ma też rozlewni wody mineralnej. A to, co pozostało, to tylko namiastka tego, co minęło bezpowrotnie.

Twoja reakcja na artykuł?

11
15%
Cieszy
0
0%
Dziwi
2
3%
Nudzi
42
57%
Smuci
3
4%
Złości
16
22%
Przeraża

Ogłoszenia

Czytaj również

Jubileusz strażników miejskich

Wizyta gości z Chin i... wpadka

Marszałek Senatu w Jeleniej Górze

Komentarze (34) Dodaj komentarz

~Kaśka 26-08-2019 7:54
Niestety, ale tzw. masy potrafią wszystko nieodwracalnie zniszczyć. Próby odbudowy - najczęściej za cudze pieniądze - są maksymalnie torpedowane i utrudniane. Masy nadal królują w tym nieszczęsnym kraju i nie widać dla niego przyszłości.
~Emeryt. 27-08-2019 7:20
do: ~Kaśka (7:54)
To nie mas wina tylko zacofanej prostackiej komuny. Masy są wszędzie na świecie, natomiast największe bagno jest tam, gdzie do władzy dorwie się komuna.
~Człowiek Koń 26-08-2019 9:02
Kiedyś były europejskim kurortem a dzięki lokalnym sługusom PO Cieplice są europejskim ZADUPIEM
~pff 26-08-2019 9:11
do: ~Człowiek Koń (9:02)
Cieplice byly europejskie, gdy gospodarzami byli Niemcy, a najwiekszy rozkwit przeżywały, gdy katolicyzm byl na tych ziemiach w niewąskich opałach. Zadupie zrobilo sie tu po przejeciu przez Polskę i powrocie katolickiej zarazy. Ja wyciągnąłem takie wnioski panie Koń.
~ 27-08-2019 7:06
do: ~Człowiek Koń (9:02)
Przecież to są brednie.
~ada 31-08-2019 16:40
do: ~pff (9:11)
masz namyśli czerwoną zarazę!
~zaboberek 26-08-2019 9:09
To jest takie typowo polskie.Wycisnąć wszystkie soki z istniejącej infrastruktury a kiedy wszystko zaczyna się walić,zostawić to aby umarło śmiercią naturalną."Nie da się",to najczęstsza odpowiedź władz.
~Rattlehead 26-08-2019 9:49
Sprzedajmy wszystko Merkel
~pff 26-08-2019 14:51
do: ~Rattlehead (9:49)
Cieplice z pewnością by na tym skorzystały. Ale ani pani Merkel, ani nikt z jej rodaków nie jest specjalnie zainteresowani. Nawet mityczni izraelscy najeźdźcy kuszą się na nasze paszporty tylko po to, by swobodnie poruszać się po UE.
~ 26-08-2019 10:00
Tym pajacom z urzędu wszystko przeszkadza nawet tramwaje zlikwidowali i niszczą ludzi z D.G
~` 26-08-2019 10:46
PIS to zdrajcy sprzedadzą kraj i rozdadzą pieniądze jednych drugim samemu tylko goląc wszystkich coraz bardziej i bardziej a wszystkie większe firmy w Polsce polskie nie będą wyciągając całą kasę na zachód. Polska to dojna krowa a jak padnie to padnie trudno rząd się wyżywi. Banda zadufanych w sobie wieśniaków których rodzice chodzili za stodołę się wysrać.
~Jeleń 26-08-2019 16:26
do: ~` (10:46)
Idioci powinni mieć zakaz komentowania. Naprawdę nie da się czytać tych wypocin.
~ 26-08-2019 18:47
do: ~Jeleń (16:26)
Pis niszczy wszystko czego się dotknie to banda nieudaczników, czego nie mogą ukraść to zniszczą wię nie można mieć nadzieji że, podczas ich rządów uda się coś naprawić.
~ 26-08-2019 11:30
Cieplice są piękne dziś też to chore twierdzić że to PIS zniszczył tramwaje itp w Cieplicach..
~s. 26-08-2019 12:34
Lewica czyli czerwoni przyłożyłi rękę do likwidacji szpitala, basenu, wieży na Soltysiej, tramwajów, kortów tenisowych i innych. Może teraz mam na nich głosować? PO robi się coraz bardziej czerwona - odpada. Kochający inaczej ? Nie. Kobieta ma być kobietom, chłop chlopem. Pozostaje PIS.
~Ty 26-08-2019 16:39
do: ~s. (12:34)
Beton ,uspokoi sie
~ 27-08-2019 7:07
do: ~s. (12:34)
Znowu. Przecież to są brednie.
~Rak 26-08-2019 13:28
Do Pff glupoty wypisujeszto sa twoje wypociny glupie i nie zabieraj glosu lepiej bo jestes zerem i pusto masz pod kopula swoja.
~pff 26-08-2019 14:48
do: ~Rak (13:28)
Poproś kogoś znającego język polski w piśmie, żeby Ci zredagował post , bo za cholerę nie wiem, co napisałeś. Zdrówka życzę. No, a "kobieta ma być kobietom", zrozumieli? Rozejść się 🤣
~dani 26-08-2019 13:29
Autorowi dziękuję za piękny artykuł;
~Grześ 26-08-2019 14:57
Podziękowania Panu Stanisławowi za ten i wiele poprzednich opracowań które z wielkim zainteresowaniem zawsze czytam. A moja interpretacja - czemu to wszystko co było w okolicy znikło lub się zapadło w mroki zapomnienia? No bo tacy jesteśmy. Niczego nie lubimy, nawet sami siebie. Mamy kompleksy i czujemy się lepsi gdy powody tych kompleksów znikają. Jesteśmy przemądrzali i wszystkowiedzący, impregnowani na krytyczne uwagi dotyczące naszych działań i niestety (szczególnie nasi dziadkowie którzy przybyli z oddali) prezentujemy niska kulturę techniczną. Lubimy wiązać kłopotliwe usterki sznurkiem od snopowiązałek i tworzymy swoistą bylejakość. I najgorsze, że nawet mając tego świadomość dalej tacy jesteśmy.
~ 26-08-2019 17:45
Więcej sygnalizacji świetlnej gdzie popadnie, więcej samochodów nędzie kopcić w korkach aby uzdrowiskowe czyste powietrze było
~anonim 26-08-2019 21:39
Gdyby Cieplice byly Cieplicami Sl. Zdroj, to by bylo tak jak dawniej. Dzielnice, sa tylko dzielnicami i sa traktowane po macoszemu. Wielka szkoda.
~Miłosz Kamiński 26-08-2019 21:45
"Przymusowi kuracjusze", nawet w cudzysłowie, to bardzo niestosowny żart z niewolników nazistowskich Niemiec. Co wy piszecie, Jelonko?
~krzyk 26-08-2019 23:52
A dlaczego bezpowrotnie. Odłączyć Cieplice. Wybrać władze i do roboty.
~Real 27-08-2019 6:49
...Złe wnioski wyciągacie, po II WŚ ziemie te zostały zasiedlone i owszem przez Polaków, a także mniejszość ukraińską. Wspólnym mianownikiem jest to, że byli to ludzie biedni, niewykształceni, prości i prymitywni. Dopiero ich drugie, trzecie pokolenie rozumie dewastację jaką poczynili ich dziadkowie, rodzice pod rządami i za zgodą komunistycznej władzy. Nie chodzi o narodowość, tylko typ ludzi i władzy ;)
~Emeryt. 27-08-2019 7:27
do: ~Real (6:49)
Dokładnie tak, dziś już nie można niczego ukryć ani zabronić ludziom wyjazdów czy słuchania wolnego radia, aby się przekonać co zrobiła komunistyczna banda sprytnie nazywając się robotniczo-chłopską wszędzie tam, gdzie jakimś sposobem (z reguły przewrotem i fałszerstwami wyborczymi) dorwała się do władzy. Wszystkie te kraje to gospodarcze dno jak mawiały resortowe dzieci jedząc ośmiorniczki za kasę publiczną.
~pff 27-08-2019 7:38
do: ~Real (6:49)
Przyppmina mi się wspomnienie sanacyjnego oficera w służbie II armii ludowego Wojska Polskiego, ktory opowiadał o Łużyczanach- obywatelach III Rzeszy, którzy w zajętych przez LWP miejscowościach probowali początkowo fraternizować się ze słowiańską bracią z orzełkami na czapkach.Szybko ostygli w swoim, nie ukrywajmy, nieco taktycznym entuzjazmie, gdy zobaczyli stopień ucywilizowania przybyszów z zabuskich przysiółków. Nie ma się co obrażać, jest, jak jest.
~ 27-08-2019 9:46
do: ~Emeryt. (7:27)
Dobrze zaczął, a skończył jak płatny pisowski troll. Ciekawy czy też opłacany przez tzw "sędziów" z Ministerstwa Sprawiedliwości?
~ada 31-08-2019 16:42
do: ~pff (7:38)
a Ty byś okupanta wielbił?
~ada 31-08-2019 16:45
do: ~ (9:46)
a teraz odezwał sie troli z inowrocławia chi chi
~ 27-08-2019 9:46
Jakie Uzdrowisko. Wokół syf. Kto pozwolił na dzielnicę przemysłową? Samochody 40 tonowe smrodzą na okrągło. Giełda która też zanieczyszcza powietrze. Przez cztery godziny stoją samochody w korku.Mądre władze chciały sprzedać teren zielony który znajduje się przy Lubańskiej,chcą wszystko zabetonować.Giełda nie ma prawa funkcjonować, ponieważ jest to niezgodne z planem zagospodarowania,ale kogo to obchodzi? Czerwona sitwa która rządzi od lat jest ponad prawem.
~` 27-08-2019 12:39
Wiecie czym się różni władza od obywatela? Że oni nas a nie my ich.
~Mieszkaniec 27-08-2019 18:53
Ja pamietam Cieplice w latach 80tych i bylo ładnie czysto chociaż nie koniecznie bogato. Byli kuracjusze , park żył w pełni ,dom zdrojowy ,dancingi ,kajaki ,budki z lodami itd. No i kuracjuszki do wyboru ....😉

Dodaj komentarz

Zaloguj
0/1600

Czytaj również

O cieplickich zbiorach Schaffgotschów (2)

Rozbudowa SOSW rozpoczęta

Herbert Kopton i Włodzimierz Puchalski

Tak w szpitalu zachował się lekarz?

Marzena Machałek o programie PiS

Sonda

Czy majątki żon i dzieci polityków również powinny być jawne?

Oddanych
głosów
513
Tak
81%
Nie
15%
Nie mam zdania
4%