MenuZamknij

WIADOMOŚCI

SPORT

Biblioteka Schaffgotschów w latach 1914–1945

Wiadomości: Jelenia Góra
Poniedziałek, 28 października 2013, 7:23
Aktualizacja: Wtorek, 29 października 2013, 8:44
Autor: Mea
Fragment ozdobnego obramienia frontispisu manuskryptu z komentarzem do Koranu autorstwa Ahmeda Ibn Abdallaha (Turcja XVIIw). Dawniej w zbiorach Schaffgotschów w Cieplicach, obecnie własność Muzeum Narodowego w Warszawie.
Fot. Muzeum Przyrodnicze
Hrabiowska Biblioteka Schaffgotschów i Uzdrowisko w Cieplicach funkcjonowały normalnie, mimo trwającej I wojny światowej. Zmniejszyła się liczba typowych kuracjuszy, za to przyjeżdżali ranni i kontuzjowani żołnierze, którzy dochodzili do zdrowia w miejscowych kurortach.

- Agnes Siebelt w opublikowanym w 1914 r. artykule, zamieszczonym w „Wanderer im Riesengebirge”, pt. „Biblioteka hrabiowskiego rodu Schaffgotschów w Cieplicach Śląskich”, opisała zasób zbiorów znajdujących się w Bibliotece. Był tam nie tylko księgozbiór, ale również różnorodne obiekty (zabytki i kurioza) przeniesione z pałacu w Sobieszowie. W nowej siedzibie umieszczono rękopisy, starodruki o tematyce m.in. teologicznej, czy też historycznej, a wśród nich znalazły się pierwsze drukowane biblie niemieckie z 1470 r., 1483 r. i z 1487 r. Ponadto Agnes Siebelt wymieniła Mszał Wrocławski z 1505 r. i „Legendę o św. Jadwidze” Konrada Baumgartena z 1504 r. – opowiada Stanisław Firszt, dyrektor Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze.

- Były też liczne polonika tj. „Dziejach Polski” Jana Długosza z 1615 r., dzieła znanego astronoma z Gdańska Jana Heweliusza, oracje Jerzego Ossolińskiego, „Historia Polski” Marcina Kromera z 1568 r., pisma alchemiczne Michała Sędziwoja z 1570 r. i dzieła Fryderyka Skarbka. Jednym z ciekawszych starodruków był komentarz do Koranu z 1669 r. zdobyty pod Wiedniem, który otrzymał Krzysztof Schaffgotsch od Jana III Sobieskiego, czy też opis wyprawy Napoleona do Egiptu z początku XIX w. i wszystkie dzieła Fryderyka II Wielkiego – mówi.

Oprócz książek i wydawnictw w bibliotece znajdowało się kilka tysięcy grafik, map, planów i innych dokumentów. Bardzo bogata była zbrojownia, w której umieszczono m.in. zbroje, kusze, strzelby, muszkiety, karabiny, szable, miecze, rapiery, armaty, kule armatnie, bagnety, halabardy, partyzany, kolczugi itp. Na szczególną uwagę zasługiwały: uzbrojenie tureckie, ubiory, namiot, czaprak na konia, siodła, stroje paziów, które przywiózł Krzysztof Schaffgotsch w 1683 r. z odsieczy Wiednia. Najcenniejszym jednak był złocony sztylet oprawiony w kość słoniową, złocony, który był osobistym darem Jana III Sobieskiego dla Krzysztofa Schaffgotscha.

- W zbiorach Schaffgotschów znajdowały się bogate kolekcje geologiczne i mineralogiczne, liczące 12 tys. okazów. Eksponatów przyrodniczych było kilkanaście tysięcy, m.in. kilkanaście tysięcy dermoplastycznych preparatów ptaków, czterech tysięcy gatunków, 7,5 tys. jaj ptasich i tyle samo gniazd. Ponadto 13 tys. motyli i ok. 8 tys. innych owadów w tym chrząszczy. Prezentowano też preparaty ssaków, płazów i gadów. W zbiorach było też kilka tysięcy muszli z całego świata, skorupy żółwi, przekroje drzew oraz bogate i usystematyzowane zielniki. Zbiór bez uszczerbku przetrwał ten zbiór I wojnę światową. Wojna i doprowadziła cesarstwo do ruiny. Cesarz Wilhelm II abdykował. Powstała Republika Weimarska, która funkcjonowała od 1919 r. do 1933 r. Zaraz po wojnie w Niemczech panowała bieda, więc niewielu kuracjuszy przyjeżdżało do Cieplic – mówi Stanisław Firszt.

W 1920 r. hrabia Schaffgotsch zadecydował, że wszystkie zbiory przyrodnicze zostaną przeniesione z Biblioteki do Długiego Domu, który znajdował się obok. Tam udostępniono je w formie muzeum, w specjalnie zakupionych gablotach. Jest to początek muzealnictwa, w pełnym słowa tego znaczeniu, w Cieplicach. W 1927 r. do opieki nad Biblioteką, hrabia Schaffgotsch zatrudnił wrocławskiego historyka i archiwistę prof. Konrada Wutke. Był on autorem m.in. wielkiego dzieła, ważnego dla Śląska, do dziś wykorzystywanego przez historyków, pt. „Codex Diplomaticus Silesiae”. W końcu lat XX hrabia Schaffgotsch zaczął budować nowy „Dom Zdrojowy” na dawnym Placu Zdrojowym naprzeciwko Długiego Domu. Zarówno muzeum, jak i Biblioteka miały służyć nadal kuracjuszom.

- W 1933 r. do władzy doszedł Adolf Hitler. Tragiczny dla Schaffgotschów był wybuch II wojny światowej. W 1939 r. Fridrich Schaffgotsch stracił syna Fritza podczas kampanii prowadzonej w Polsce. W czasie wojny zmniejszyła się liczba kuracjuszy, a do Uzdrowiska przyjeżdżali znowu ranni żołnierze. Do Cieplic przywieziono też tysiące jeńców i przymusowych pracowników, najwięcej z Polski – opowiada dyrektor.

W latach 30’ i 40’ konserwatorem zabytków na Dolnym Śląsku był ciepliczanin Günther Grunndmann. On to pod koniec wojny zwoził do Cieplic wszystkie zagrożone obiekty historyczne, muzealia, archiwa i dzieła sztuki z Berlina, Drezna czy Wrocławia, a także te zagrabione m.in. w Polsce. Grunndmann stworzył do tego celu osiem składnic, w których przechowywano te przedmioty, m.in. w pałacu w Mysłakowicach, w Wieży Książęcej w Siedlęcinie, w pałacu w Karpnikach, w willi w Szklarskiej Porębie, w kościele św. Józefa w Krzeszowie, w pałacu w Sobieszowie, w Bibliotece i pałacu w Cieplicach oraz w pałacu Paulinum w Jeleniej Górze. Ponadto stworzył skrytki w okolicznych sztolniach i starych kopalniach. Prowadził zapiski na kartkach, by wiedzieć, gdzie zostały ukryte te wartościowe przedmioty.

- Po wojnie zapiski te zostały nazwane „Listą Grunndmanna”. Do dzisiaj lista ta wywołuje wiele emocji. Do 1945 r. na teren Kotliny Jeleniogórskiej zwieziono tysiące dzieł sztuki i cennych przedmiotów. Region stał się swoistym „Eldorado” dla poszukiwaczy skarbów. Specjalne ekipy wojsk sowieckich penetrowały te skrytki, dlatego też część z tych zbiorów może znajdować się dzisiaj w rosyjskich muzeach. Również specjalne grupy polskie porządkowały odkryte zbiory. Część ich jednak trafiła w niepowołane ręce szabrowników. Niszczono i grabiono szczególnie kościoły ewangelickie, grobowce i pałace. Panował tu prawdziwy „Dziki Zachód”, chaos i zamęt.

Tak jak zawsze w okresach przejściowych. Nic w tym względzie nie zmieniło się od tysięcy lat. Jeden z kapłanów egipskich 5 tys. lat temu tak opisał sytuację w jakiej znalazł się Egipt w tzw. pierwszym okresie przejściowym: „Ci co mieli wszystko, nie mają nic, a ci co nie mieli nic, mają wszystko” – podsumowuje Stanisław Firszt.

Ogłoszenia

Czytaj również

Dwaj Johannowie z rodu Schaffgotschów

Była gala z nagrodami

Stop marginalizacji średnich miast

Komentarze (12) Dodaj komentarz

~Grześ 28-10-2013 7:38
Panie Stanisławie. Wielkie dzięki - jak zwykle prośba o więcej. Pozdrawiam
~`` 28-10-2013 12:52
Więcej, więcej!
~eh... 28-10-2013 15:31
Oddajmy wszystko warszawce
~historyk 28-10-2013 17:24
Szkoda, że w artykule aż roi się od błędów. Wieża w Siedlęcinie jest Rycerska a nie Książęca. Pan Firszt zdaje nie jest z wykształcenia historykiem, więc mógłby skonsultować swoje "rewelacje", bo jak na razie rozpowszechnia bzdury. Nazwisko Günthera Grundmanna pisze się przez jedno "n" w pierwszej części. Wstyd, żeby nawet autora nie stać było, żeby zerknąć choćby do Wikipedii, skoro sam nie wie. Wielkość zbiorów w bibliotece Schaffgotschów też była w rzeczywistości dużo mniejsza niż to opisano w artykule, te dane są już mocno wątpliwe i w zasadzie nieaktualne. Smutne, że sam dyrektor muzeum w ten sposób zniekształca historię naszego niewątpliwie ciekawego regionu.
~dadek1 28-10-2013 17:34
do Pana Firszta Czy Pan Grunndmann mieszał w Cieplicach przy dzisiejszej ul. Zakopiańskiej - ile ?
~s. 28-10-2013 20:14
Część w Ermitażu, część w Muzeum Narodowym w Moskwie, duża część w willach kacyków partyjnych.
~Markus 28-10-2013 20:22
Günther Grundmann nie mieszkal w Cieplicach tylko od 1932 r. w Breslau (Wroclaw). W Cieplicach mieszkala jego matka Luise – Hornstr. 9.
~do historyka 28-10-2013 23:28
Błędów w tekście nie ma! Wieża w Siedlęcinie - Książęca, a nazwisko jest napisane prawidłowo- przez dwa "n". Przez kogoś tu zawiść przemawia, bo nie ma tak ogromnej wiedzy jak Pan Stanisław.
~do wyżej 29-10-2013 1:16
Do 28-10-2013 23:28 | ~do historyka | *.internetdsl.tpnet.pl (83.3.*.*): To może sprawdź najpierw, jak się pisze to nazwisko, a potem pouczaj innych, bo tylko pokazałeś, że jesteś analfabetą. Co do wieży, to wieża jest Rycerska, a nie Książęca. Ktoś kiedyś walnął babola (albo celowo zmyślił ze względów promocyjnych) i teraz reszta domorosłych znaffców bezmyślnie to powtarza.
~histeryk 29-10-2013 19:27
Do historyka (histeryka). Skąd tyle jadu i nienawiści ?To nie przystoi Historykowi ,a jest przynależne raczej historykowi. Grundmann pisze się przez dwa" n".Ile faktycznie było zbiorów w Bibliotece trudno dzisiaj powiedzieć . Z pewnością ogromne ilości wliczając poszczególne :grafiki,rysunki,monety,medale,minerały,muszle i inne drobiazgi.Zbiory trzeba liczyć w dziesiątkach jak nie setkach tysięcy obiektów .To Twoje dane są oparte na "bez wiedzy". A wieża w Siedlęcinie tak na prawdę nie wiadomo kiedy dokładnie powstała i dla kogo.Był to prawdopodobnie XIV wiek.Fakt że później należała do rodów rycerskich t.j.większość tutejszych zamków.A tekstu nie pisze S.Firszt tylko Dziennikarz prowadzący rozmowę.
~Do histeryk 30-10-2013 17:44
Faktycznie jesteś histeryk. Po co te emocje, napastliwość, przedrzeźnianie czyichś nicków? To właśnie twój post jest pełen jadu i nienawiści. Co ty napisałeś merytorycznego? Nie wiesz ile faktycznie było zbiorów, to po co zabierasz głos? Określenie "ogromne ilości" nic nie mówi. Więc jaką sam masz wiedzę, że krytykujesz czyjąś? Co do Wieży Rycerskiej w Siedlęcinie to też nieprawdą jest, że "nie wiadomo, kiedy powstała". Poczytaj specjalistyczne źródła, akurat ten obiekt został przebadany bardzo dobrze. No i dziennikarz napisał tekst, ale powołuje się na słowa pana Firszta i w zasadzie jego przez cały czas cytuje. Nie sądzę, żeby dziennikarz sam sobie wyssał z palca dane. Najgłośniej zawsze krzyczą ci, którzy mają najmniej wiedzy. Może po to, żeby zatuszować pustkę swoich słów.
~ 30-10-2013 17:47
PS. Nazwisko Grundmanna dobrze napisałeś, ale że przedmówcy chodziło o pierwsze dwa "n", których nie powinno być, tego już nie zauważyłeś. Przeczytałeś w ogóle artykuł?

Dodaj komentarz

Zaloguj
0/1600

Czytaj również

Wybory: Zwycięstwo PiS

Chopin Północy mieszkał w Cieplicach

Początki służb konserwatorskich

Akt oskarżenia dla sprawców tragedii

Będzie referendum w Jeleniej Górze?

Sonda

E-papierosy są lepsze od zwykłych?

Oddanych
głosów
698
Tak
14%
Nie
65%
Nie wiem
21%