MenuZamknij

WIADOMOŚCI

SPORT

40 lat temu Jelenia Góra stała się stolicą województwa

Wiadomości: Jelenia Góra
Poniedziałek, 15 czerwca 2015, 8:24
Aktualizacja: Wtorek, 16 czerwca 2015, 8:44
Autor: Mea
Fot. Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze
Jak pisano w 1975 r.: "Kraj nasz po 30 latach istnienia władzy ludowej znajduje się obecnie w końcowym stadium budowy społeczeństwa socjalistycznego (...) formy organizacji władz państwowych i metody ich działania powinny się zmieniać (...) Partia dostrzegła w porę potrzebę dokonania głębokich zmian w podziale terytorialnym państwa".

Do 1975 r. w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej funkcjonował trzystopniowy podział administracyjny: szczebel gminny (gromady), powiatowy i wojewódzki. Istniało 17 województw i 5 miast wydzielonych stopnia wojewódzkiego (Warszawa, Kraków, Łódź, Poznań i Wrocław). Istniało 4315 gromad.

- Koncepcja zmian podziału administracyjnego narodziła się na początku lat 70. XX w. i została przedstawiona w grudniu 1971 r. na VI Zjeździe PZPR. Biorąc pod uwagę skalę trudności, wykonanie tego zadania podzielono na trzy etapy. W pierwszym, w listopadzie 1972 r., Sejm uchwalił ustawę o utworzeniu od 1 stycznia 1973 r. 2365 gmin w miejsce dawnych gromad. W drugim etapie, w listopadzie 1973 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie organizacji i funkcjonowaniu rad narodowych oraz administracji w powiatach i województwach. W powiatach i województwach powołano wojewodów, prezydentów niektórych miast i naczelników miast oraz powiatów. W gestii powiatów pozostawiono tylko nieliczne uprawnienia – opowiada Stanisław Firszt, dyrektor Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze.

Na XVII Plenum Komitetu Centralnego PZPR 12 maja 1975 r. rozwinięto i sprecyzowano uchwałę z VI Zjazdu Partii, jako trzeci etap wprowadzenia reformy. W miejsce trzystopniowego podziału administracyjnego wprowadzono dwustopniowy: gmina i miasto, dzielnice miast (stopień podstawowy) oraz województwo (stopień wojewódzki). Praktycznie zlikwidowano powiaty.

- Reformę wprowadzono w życie 31 maja 1975 r. W miejsce dawnych 17 województw powołano 49. Wśród nowych 32 było województwo jeleniogórskie. W jego skład weszły obszary sześciu powiatów: jeleniogórskiego, bolesławieckiego, kamiennogórskiego, lubańskiego, lwóweckiego i zgorzeleckiego oraz gminy Bolków, Świerzawa i Wojcieszów. Nowe województwo miało 4.379, 4 km kw. powierzchni. Na jego terenie znajdowało się 15 miast i 366 wsi. Zamieszkiwało go 483 403 osoby (w tym 200 tys. pracowało zawodowo). Inne źródła podają, że mieszkało tam 523 700 osób. Stolicą województwa jeleniogórskiego stała się Jelenia Góra. Licząca przed reformą ok. 60 tys. mieszkańców. Po przyłączeniu m.in. Cieplic Śląskich Zdroju, Sobieszowa i Maciejowej stała się miastem ponad 80-tysięcznym, a w latach 80’ liczyła ponad 94 tys. mieszkańców. Pierwszym wojewodą jeleniogórskim był Maciej Szadkowski – mówi dyrektor.

Na terenie województwa oprócz: rolnictwa, hodowli, gospodarki leśnej i turystyki istniał także dobrze rozwinięty przemysł. Funkcjonowały tu, m.in. kopalnie, Elektrownia "Turów", Fabryka Maszyn Papierniczych w Cieplicach, "Chemitex – Celwiskoza", "Polfa", "Wizów", Kowarskie Dywany, zakłady odzieżowe w: Jeleniej Górze, Kamiennej Górze i Gryfowie, zakłady dziewiarskie w Lubawce i Zgorzelcu, jedwabnicze w Leśnej i Kamiennej Górze, bawełniane w Lubaniu i Bogatyni, lniarskie w Kamiennej Górze, Mysłakowicach i Mirsku i wiele, wiele innych.

- Po utworzeniu m.in. województwa jeleniogórskiego władza miała być bliżej ludzi. Stawiano sobie dalekosiężne zadania: "Powinniśmy więc rozbudowywać przemysł tak, aby rosła wielkość produkcji i jej jakość", a jednocześnie miano tworzyć nowe miejsca pracy. Reforma początkowo nie podobała się wielu środowiskom, ale z czasem została przyjęta i zaakceptowana przez społeczeństwo. Nobilitowała i dawała wielkie możliwości rozwoju nowym stolicom województw, na Dolnym Śląsku, m.in. Wałbrzychowi, Legnicy (tu były problemy bowiem w mieście tym stacjonowało dowództwo Grupy Wojsk Armii Radzieckiej) oraz Jeleniej Górze. Wojewodami jeleniogórskimi byli kolejno: Maciej Szadkowski (PZPR) 1975 – 1981, Jerzy Gołaczyński (PZPR) 1983 – 1986, Sylwester Samol (PZPR) 1986 – 1990, Jerzy Nalichowski (AWS) 1990 – 1995, Janusz Pezda (PZPR) 1995 – 1997, Sławomir Kryszkowski (AWS) 1998 r. – wymienia Stanisław Firszt.

Kiedy społeczeństwo przyzwyczaiło się do nowego podziału administracyjnego, nastąpiła kolejna zmiana. Po trudnych latach 80’ XX w. (stan wojenny i przygotowania do zmiany władzy), postanowiono dokonać nowej reformy, co od początku nie było przyjmowane przychylnie przez obywateli już nie PRL, ale Rzeczpospolitej Polski. Przymiarki do nowego podziału administracyjnego kraju rozpoczęły się w połowie lat 90. XX w. W tym czasie premierami rządu byli: Tadeusz Mazowiecki 1989 – 1991, Jan Krzysztof Bielecki 1991 r., Jan Olszewski 1991 – 1992, Waldemar Pawlak 1992, Hanna Suchocka 1992 – 1993, Waldemar Pawlak 1993 – 1995, Józef Oleksy 1995 – 1996, Włodzimierz Cimoszewicz 1996 – 1997, Jerzy Buzek 1997 – 2001.

- W styczniu 1998 r. nowym i jednocześnie ostatnim wojewodą jeleniogórskim został 36-letni Sławomir Kryszkowski. W tym samym czasie Wojewódzka Rada NSZZ "Solidarność" w Jeleniej Górze złożyła u premiera propozycję (dla uratowania tego co się jeszcze da) utworzenia nowego, większego województwa sudeckiego z połączenia jeleniogórskiego i wałbrzyskiego. Nic to jednak nie dało i nic z tego nie wyszło. W lutym 1998 r. wojewoda jeleniogórski spotkał się z parlamentarzystami województwa w sprawie zadań ekonomiczno–gospodarczych województwa i zagospodarowania mienia posowieckiego (Armia Czerwona opuściła już bowiem Dolny Śląsk), a także zakończenia budowy zbiornika Sosnówka, rozszerzenia funkcjonowania lotniska w Jeleniej Górze, zwiększenia liczby przejść granicznych z Czechami, zakończenia budowy filharmonii i biblioteki w Jeleniej Górze oraz utworzenia w Jeleniej Górze Wyższej Szkoły Zawodowej – mówi dyrektor.

Cały czas trwała dyskusja nad sensownością wprowadzenia nowej reformy administracyjnej. W połowie marca 1998 r. powstał Komitet Obrony Województwa Jeleniogórskiego, w skład którego weszli: Tadeusz Lewandowski, Ryszard Mateusiak i Jerzy Nalichowski (wszyscy związani Akcją Wyborczą Solidarność). Rozpoczęty proces zmian niestety już trwał i nikt nie chciał go zatrzymać. W sierpniu 1998 r. podzielono obszary gmin województwa jeleniogórskiego na nowe, powstające powiaty.

- 27 sierpnia 1998 r. wojewodowie: wrocławski Witold Krochmal, wałbrzyski Bolesław Marciniszyn, legnicki Wiesław Sagan i jeleniogórski Sławomir Kryszkowski podpisali w jeleniogórskim Ratuszu "Porozumienie dla Dolnego Śląska" o wzajemnym wspieraniu się, po powstaniu nowego województwa. We wrześniu rozpoczęły pracę cztery zespoły robocze przy wojewodzie jeleniogórskim: d/s zatrudnienia, mienia, finansów i zobowiązań oraz informacji i szkoleń. Wszystko po to, by sprawnie przeprowadzić reformę, czyli likwidację województwa jeleniogórskiego. 6 października 1998 r. podano do publicznej wiadomości listy kandydatów do organów samorządowych nowo powstającej struktury z terenu województwa jeleniogórskiego. W pierwszej połowie listopada wybrano władze powiatów. I to był koniec. 1 stycznia 1999 r. przestało istnieć województwo jeleniogórskie. Utworzono z niego sześć powiatów ziemskich: jeleniogórski, bolesławiecki, lwówecki, lubański, kamiennogórski i zgorzelecki oraz powiat grodzki Jelenia Góra, a gminy Świerzawa i Wojcieszów "zostały uszczęśliwione na siłę" i weszły w skład powiatu złotoryjskiego, natomiast gminę Bolków włączono do powiatu jaworskiego – opowiada Stanisław Firszt.

Od 3 stycznia 1999 r. zaczęły funkcjonować starostwa powiatowe i w większości zatrudniono w nich byłych urzędników dawnych województw. Dawne instytucje wojewódzkie były dzielone lub same starały się o przejście do różnych szczebli samorządów: wojewódzkich lub gminnych. Do szczebla powiatowego nikt się nie kwapił. Nowa reforma administracyjna kraju przywróciła trzystopniową strukturę podziału terytorialnego jaka była przed 1975 r. Powrócono do stanu pierwotnego. Wszystko było prawie tak samo, a jednak inaczej.

- Powstało 16 nowych województw pierwotnie miało być 12 i utworzono 315 powiatów. Wśród nich znalazło się województwo dolnośląskie o powierzchni 19.946,74 km², zamieszkałe przez 2.908.457 osób. Czy reformy te coś uzdrowiły? Z pewnością dawne stolice mniejszych województw bardzo straciły, a nowe stolice dużych województw znacznie zyskały, co dzisiaj, po latach widać gołym okiem. Znaczenie stopnia wojewódzkiego i gminnego wzrosło, natomiast powiatowego miało i ma niewielkie znaczenie. W przyszłości, przy nowej reformie administracyjnej (oby długo jej nie było) powinno się brać pod uwagę przede wszystkim racje historyczne – mówi dyrektor.

Polska ma bowiem od tysiąca lat ukształtowane dzielnice (mogły by być województwami), tak jak inne kraje Europy (Niemcy mają landy). Są to: Pomorze (Wschodnie i Zachodnie), Wielkopolska, Śląsk, Małopolska, Mazowsze, Warmia i Mazury (dawne Prusy), region centralny (dawniej tzw. Ziemia Kaliska). Podkreślałoby to ich przynależność od wieków do Polski. Dzielnice te mają też od wieków ukształtowane stolice: Gdańsk, Poznań, Wrocław, Kraków, Warszawa, Olsztyn, Kalisz (choć dzisiaj wyprzedziła go Łódź), a większe miasta (też ukształtowane historycznie, w tym np. Jelenia Góra) powinny być stolicami powiatów. Kolejne zmiany i nowe nazwy województw sugerują, że Polska ma ciągle nieustabilizowany podział administracyjny, co jest nieczytelne dla obcokrajowców.

Czytaj również

Cieplickie tropy niedźwiedzia Wojtka

Radosne Mikołajki

To my mogliśmy mieć Muzeum Zabawek...

Komentarze (27) Dodaj komentarz

~historyk 15-06-2015 8:40
Ciekawy traktat historyczno-filozoficzny, tylko autor nie zauważył, iż reforma z 1 stycznia 1999 r., była potrzebna, gdyż wchodziliśmy w struktury Unii Europejskiej. A w artykule o tym ani słowa. Prawdą jest, że problem tkwi w powiatach, ale jak przeobrażona funkcję starosty z latach 1945-1950 (rządową) na istniejącą obecnie samorządową, to się nie dziwmy, że ludzie kwiczą a taka Jelenia Góra upada. Ale zawsze jest kolejna strona medalu, tutaj jest Europejska Karta Samorządu Terytorialnego z 1985 r. ratyfikowana przez kraje Rady Europy, a Polska jest jej członkiem od 1991 r.
~historia 15-06-2015 9:20
Tekst fajny... ale Janusz Pezda nie mógł być Wojewodą z ramienia PZPR, gdyż tą rozwiązano w 1990 roku powołując SdRP. Konkluzja dotycząca czytelności dla obcokrajowców subiektywna i niezrozumiała. Jak na dyr Firszta, krótki tekst :)
~hist 15-06-2015 10:15
i żeby sztucznie powiększyć liczbę mieszkańców poprzyłączali do jg okoliczne wioski i mieściny tworząc 30km kiszkę ciągnącą się od maciejowej po czeską granicę.
~ 15-06-2015 11:08
Jak pisać tekst historyczny to starajmy się pisać /przekazywać/ dokładnie i starannie. I tak : wojewodą w latach 1981 - 83 był Pan Mierzwa, gminy Gromadka i Warta Bolesławiecka w 1975r. znalazły się w województwie legnickim. Bardzo nie lubię załamanych tekstów.
~a 15-06-2015 11:12
To był P.Szatkowski nie SZadkowski.Pompromitacji ciąg dalszy.Najpierw rozwalali województwa ,potem bronili.Bo też na zgliszczach po rżądach Tuska ,prezes będzie z Kukizem budował od nowa.Brawo postsolidarnościowe chłopaki.
~mieszkaniec1 15-06-2015 12:38
Nieco nie zgadzam się w kwestii genezy podziału administracyjnego z roku 1975. Podział ten wynikał z pewnych obaw ówczesnego kierownictwa partyjnego (tzw. PZPR) co co siły pierwszych sekretarzy tak wielkich województw. Gierek nie chciał powtórki scenariusza z grudnia 1970 roku, kiedy to on i jego klika odsunął od władzy, (zupełnie oderwanego od rzeczywistości) niejakiego Gomułkę. Rozmycie władzy na 49 województw (piszę dla młodszych czytelników o władzy partyjnej tzw. PZPR, władze rządowe i gminne były tylko kabaretem) było umocnieniem komunistycznej władzy centralnej. Na szczęście niecny ten zamysł wyszedł nam dzisiaj wszystkim na dobre, ponieważ obudził już wówczas tendencje samorządowe (rozwój tych kadłubkowych województw), a po reformie Regulskiego z 1990 roku zmienił Polskę na zawsze)
~mieszkaniec1 15-06-2015 12:48
Gwoli dokończenia myśli. Obudzone w 1975 roku, i zawsze żywe tendencje lokalnych społeczności do decydowania samodzielnie o własnym losie, zostały umocowane prawnie w ustawie samorządowej z 1990 roku. Powiem nieco trywialnie, ale dzięki niej Pan/Pani Premier rządu RP (opcji nieistotnej) może Pana Wójta Waszej gminy w pompkę pocałować w sprawach istotnych dla społeczności lokalnej. Gierek nawet nie rozumiał co robi detonując taki dynamit. :-)))))
~do Pana historyka 15-06-2015 12:52
Nie pisz Pan bzdur. Ta reforma była potrzebna jak umarłemu kadzidło. Starania o wejście do UE nie obligowały nas zupełnie do wprowadzania - wbrew zresztą społecznym i zdroworozsądkowym oczekiwaniom takiego bubla. A na pewno nie musiało to polegać na redukcji istniejących województw. Radzę trochę doczytać na jakich zasadach prowadzona była akcesja do struktur unijnych i jakie były warunki konieczne dla przyszłych organów samorządu terytorialnego. Zresztą - reforma administracyjna, podobnie jak i trzy pozostałe przyniosły więcej złego niż dobrego. Chyba żadne inne reformy nie były w historii RP jak i PRL tak złe i nie trafione. Teraz po latach wyraźnie widać że były to procesy mocno szkodliwie społecznie.
~Karol 15-06-2015 13:04
Ta partia która zaoferuje przywrócenie 49 województw ma mój głos (chyba nie tylko mój).
~18sqandal 15-06-2015 13:26
...... to był WIELKI błąd bo miastem woj. powinien być Bolesławiec a nie Jelenia Góra która była i nadal jest nieudolnie zarządzana. Gorzej miasto wygląda jak przed wojną , aż żal patrzeć jak zostało zniszczone ( bo jedna Zabobrze ) wiosny nie czyni.
~mieszkaniec1 15-06-2015 13:32
Karolu, a ja chcę 2478 województw, bo tyle chyba mamy gmin w Polsce. Może zacząć myśleć, a nie żyć przeszłością z komuny? Co da te 49 durnych dzisiaj województw? Popatrz jak radzi sobie taki olewany we wspaniałym "województwie" jeleniogórskim przepiękny Bolesławiec. ten system samorządowy jest dla ambitnych, dla takich jak Ty czeka obiekt na Świerczewskiego.
~mieszkaniec1 15-06-2015 13:40
Pisząc wcześniejszy post nie znalem postu 18sqandal. Ale widać resentyment łomotu jeleni-bolesławieckiego jest trwały. Niestety. Dodatkowy dowód na słuszność reformy samorządowej Regulskiego (niech Mu ziemia wszech samorządowa bardzo lekko będzie). Piszę dobrze o Bolesławcu jako urodzony jeleniogórzanin. Piszę o dobrym zarządzaniu. prze rozgarniętych ludzi. Ludzi wybranych oczywiście, matołki.
~Pytanie do18skandala 15-06-2015 14:31
A dlaczego Bolesławiec ? Ze względu na ten,konkretny szpital?
~mieszkaniec1 15-06-2015 14:39
Matołka i trolla pytającego o szpital w Bolesławcu warto tam zamknąć. Jak i dyskusję nad debilizmem demonstrowanym publicznie przez takich ... internetowych.
~historyk 15-06-2015 15:14
To Pan piszę bzdury i siedzi w zaścianku jeleniogórskim. Gdyż o tym o czym mówimy przeczytałem cztery książki, że o 6 sześciu osobistych spotkaniach z twórcami reformy administracyjnej, nie wspomnę, chyba że mówi Panu coś nazwisko: prof. Mirosława Steca. Jeżeli nie to masz wielkie braki w edukacji i w administracji. Pozdrawiam
~ 15-06-2015 15:16
"lat 70. XXw" - z kropką, dobrze. "Latach 80' XXw" - ŹLE! Tak trudno sprawdzić, jak należy użyć apostrofu przy zapisie daty?! Apostrof ma być PRZED a nie PO! Jeśli to za trudne, to pisać z kropką!
~ 15-06-2015 15:51
I komu to (woj. jeleniogórskie) kuna przeszkadzało?
~do 15.16 15-06-2015 16:47
Ano uwierało ludzi np. z Bolesławca, którzy dzisiaj wyprzedzili moje miasto tj. Jelenią Górę o długi dystans. Jak tłumaczyć dzieciakowi głupotę gierkową i mądrość samorządową Regulskiego?
~Starszy 15-06-2015 20:43
Powiaty utworzono - przywrócono aby średni, lokalny szczebel działaczy partyjnych z mafii politycznych typu PSL, SLD, PO i PIS miał do podziału łupy , w postaci stołków, nie wszyscy załapią się do Rządu, a tak jest 315 stanowisk Starostów do objęcia po 7000 zł pensji mies. każde.Co ciekawe to po likwidacji powiatów w 1975 r. "rejony" (powiaty) jednak funkcjonowały, :szpitale, utrzymanie dróg lokalnych zimą, szkoły itd.Dziś w dobie takiej komputeryzacji powiaty są nie potrzebne!
~ 15-06-2015 20:55
ja także chętnie oddam głos tej partii która przywróci 49 województw ,,i mam gdzieś opasłe tomiszcza nt. administracji po prostu widzę że obecny podział jest dla nas gorszy
~anonim777 16-06-2015 6:53
Czy to zbawi Jelenią jak zostanie "województwem? TU trzeba zamienić tzw.włodarzy /rodzinkę-ośmiorniczkę/ i wszelkich przydupasów-kolesi.
~de-de 16-06-2015 7:03
zapomnieliscie,ze prawdziwym panem i wladcą był niejaki towarxysz ciosek stanislaw,ktorego gebe do dzisiaj mozna oglądać w telewizorniach,jako autorytet i specjalista od spraw różnych!
~ 16-06-2015 16:58
W artykule, upstrzonym wprawdzie znakami interpunkcyjnymi, część tekstu skonstruowana jest w formie polemicznej i kontrowersyjnej. Wybitny klasyk niemieckiej propagandy byłby dumny z przekazu, zawartego w tej publikacji. Czytelnik z dobrym IQ, polskiej tożsamości i słowiańskiej wrażliwości bez trudu wykryje rzeczywistą myśl, którą - przy okazji tego artykułu - autor wtłoczył do głowy przeciętnemu Kowalskiemu. Jaki to ma cel i czym zaowocuje w przyszłości? Czas pokaże. Publikacje pana Firszta nie są przypadkowe. Na pewno jest to inwestycja w kształtowanie świadomości Polaków. Nie dajmy się zwariować!
~do 16.58 16-06-2015 20:07
Czytelnik z dobrym IQ zorientuje się bez trudu w czym rzecz.Czas pokaże że prawda o czasach dawnych i tych słusznie minionych w końcu wyjdzie na światło dzienne,a kto robi z mózgu Kowalskiego wodę od co najmniej 70 lat wszyscy się przekonają.Polska w końcu obudzi się z letargu a wszyscy którzy przyczynili się do jej obecnego stanu zostaną napiętnowani i właściwie "nagrodzeni".Czas popłuczyn komuny i zwolenników przywództwa rosji wśród krajów słowiańskich dobiegł końca.A może to Polacy powinni przewodzić wszystkim Słowianom?
~Lio 18-06-2015 12:26
Do tego z 13.26 - Obśmiałem się z Ciebie nieżle i pewnie nie tylko ja..??? Tak obskurnego i zapeziałego miasta jak bolesławiec.., nie znajdziesz w okręgu dolnośląskim !!!
~Lio 18-06-2015 12:39
Do tego z 13.26 - Obśmiałem się z Ciebie nieżle i pewnie nie tylko ja..??? Tak obskurnego i zapeziałego miasta jak bolesławiec.., nie znajdziesz w okręgu dolnośląskim !!!
~ 20-06-2015 16:32
Dokończenie tytułu : "I tak powinno było zostać na zawsze"

Dodaj komentarz

Zaloguj
0/1600

Czytaj również

Ponad 100 lat temu w Kotlinie Jeleniogórskiej

"Madonna" Holbeina była w Karpnikach

Herbert Kopton i Włodzimierz Puchalski

Rozrywki tu nie będzie, powstanie market

Młodzi przeciw zmianom klimatycznym

Sonda

Czy coraz więcej przepowiedni o zbliżającym się końcu świata należy traktować poważnie?

Oddanych
głosów
642
Tak
21%
Nie
70%
Nie wiem
9%